ساعت 4:23 بامداد دوشنبه 6 خرداد 1387، مریخ نشین فونیکس با موفقیت بر سطح سیاره سرخ فرود آمد.
فونیکس چیست؟
کاوشگر مریخ نشین فونیکس برای پژوهش در مورد وجود آب و محیط قابل زیست برای میکروارگانیسم ها بر روی سیاره مریخ ساخته است. فونیکس در تاریخ ۱۳ مرداد ۱۳۸۶ (۴ اوت ۲۰۰۷) به فضا پرتاب شد و ساعت 4:23 بامداد دوشنبه 6 خرداد 1387، مریخ نشین فونیکس با موفقیت بر سطح سیاره سرخ فرود آمد.
برنامه کاوشگر فینیکس توسط آزمایشگاه مطالعات ماه و سیارات در دانشگاه آریزونا پیشنهاد شده و مدیریت میشود. سازمان ناسا بر انجام عملیات نظارت میکند، و کشورهای آلمان، بریتانیا، دانمارک، کانادا و سوئیس در این برنامه مشارکت میکنند. هزینه ماموریت اکتشافی فینیکس بالغ بر ۳۸۶ میلیون دلار است.
فونیکس بر خلاف ماموریت های قبلی همچون روح و فرصت به جای حرکت در میان دشت ها یا دره ها ، در جای خود ثابت می ماند . در این ماموریت فونیکس با حفاری به عمق سنگ ها و یخ های قطب شمال مریخ نفوذ می کند تا به طور مستقیم آنها را بررسی کند . این بررسی به دانشمندان کمک خواهد کرد تا تاریخچه آب در این سیاره را بهتر بشناسند ، دانشمندان امیدوارند به کمک این ماموریت به آثاری از حیات میکروبی باقیمانده از گذشته دست پیدا کنند و یا احتمال ذوب شدن یخ ها در دوره های مشخص را بدست بیاورند .
ماموریت کاوشگر فونیکس برای ۹۰ روز مریخی (حدود ۹۲ روز زمینی) طراحی شده است. دانشمندان امیدوارند که فونیکس بتواند تا آغاز فصل زمستان در قطب شمال مریخ به کار ادامه دهد تا تشکیل لایههای یخ در آن منطقه را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. در طول زمستان حدود یک متر دیاکسید کربن جامد (یخ خشک) در منطقه قطبی مریخ تشکیل میشود و بعید است فونیکس بتواند در برابر آب و هوای خشن زمستانی جان سالم بدر برد.برای فرود فونیکس در روز ۲۵ مه، سه کاوشگر فعلی در مدار مریخ یعنی مدارگرد شناسایی مریخ، مارس اکسپرس و ۲۰۰۱ مارس اودیسه، به گونهای برنامهریزی شدهاند که ورود فونیکس به اتمسفر مریخ و فرود آن را زیر نظر داشته باشند. اطلاعات ثبت شده از نحوه ورود و فرود فینیکس برای بهبود طراحی کاوشگرهای آینده بکار خواهد رفت.
فونیکس نخستین نمونه از مجموعه برنامههای اکتشافی کوچک ناسا برای کاوش سیاره سرخ است. طرح فونیکس متعلق به دانشگاه آریزونا است، و در اوت ۲۰۰۳ پس از دو سال رقابت بین گروههای مختلف و انجام بررسیهای فنی توسط ناسا به عنوان طرح برتر برگزیده شد.
بسیاری از سامانهها و ابزارهای بکار رفته در فونیکس در حقیقت برای ماموریتهای لغو شده و ناموفق پیشین طراحی و ساخته شده بودند. استفاده از آنها در این کاوشگر هزینه و زمان مورد نیاز برای تکمیل برنامه را بطور قابل ملاحظهای کاهش داد. نام «سیمرغ» هم به همین علت برای کاوشگر انتخاب شد: سیمرغ پرندهای افسانهای است که از خاکستر خویش دوباره زاده شده است.
پس از تایید نهایی ناسا در تاریخ ۱۲ خرداد ۱۳۸۴ (۲ ژوئن ۲۰۰۵)، برنامه ساخت و آمادهسازی فونیکس آغاز شد. پیشبرد و توسعه برنامه فونیکس با همکاری سه عامل زیر انجام میشود:
- ریاست برنامه: دانشگاه آریزونا
- مدیریت پروژه: آزمایشگاه پیشرانه جت (زیرمجموعه ناسا)
- مدیریت سامانههای پرواز فضایی: شرکت سامانههای فضایی لاکهید مارتین
- مشارکت در پروژه: سازمانها و دانشگاههایی از آلمان، بریتانیا، دانمارک، کانادا، و سوئیس
فونیکس به گونهای طراحی شده است که هنگام فرود از موتورهای موشکی برای ترمز و کاهش سرعت استفاده کند، و از این لحاظ به کاوشگرهای وایکینگ که در دهه ۱۹۷۰ به مریخ فرستاده شدند شباهت دارد. البته یکی از دانشمندان دانشگاه واشنگتن در گزارشی در سال ۲۰۰۷ استفاده از موتورهای ترمز برای فرود فضاپیما را نامناسب خواند، زیرا به اعتقاد وی گازهای داغ و سمی متساعد شده از موتورهای ترمز، میکروارگانیسم ها را —در صورت وجود در منطقه فرود— از میان میبرد و در نتیجه جستجو برای آثار حیات در آن ناحیه را به امری بیهوده تبدیل خواهد کرد. این گزارش تنها مدت کوتاهی پیش از پرتاب فونیکس منتشر شد و دیگر زمان کافی برای اعمال تغییرات بنیادی در طراحی فضاپیما وجود نداشت. در حال حاضر دو تیم در دانشگاههای میشیگان و تافتز برای بررسی رفتار و اثرات موتورهای ترمز در منطقه فرود فضاپیما مشغول پژوهش هستند.
هنگامی که فونیکس به سلامت بر روی مریخ فرود آمد 30 دقیق صبر می کند تا گرد و غبار بوجود آمده در اثر فرود محو شود سپس دو صفحه خورشیدی مدور خود را باز می کند و بعد از آن دیگر ابزار های خود نظیر بازوی روباتیک ، دکل کوچک هواشناسی و دوربین خود را فعال خواهد کرد .
هنگامی که این مریخ نشین صفحات خورشیدی خود را باز کند 5.5 متر پهنا و 1.5 متر طول خواهد داشت ، بازوی روباتیک آن 2.3 متر طول دارد و به مریخ نشین این امکان را می دهد تا محیط اطرافش را به راحتی بررسی کند این بازو قادر است یخ های مریخ را تا چند اینچ حفاری کند و از لایه سطحی یخ ها عبور کرده به یخ ها ی عمیق تر و مدفون شده در زیر سطح سیاره دست یابد و همچینن قادر است مقداری از خاک سطح مریخ را به عنوان نمونه وارد آزمایشگاه کوچکی کند که در بدنه مریخ نشین طراحی شده . در این آزمایشگاه بوسیله حرارت به این نمونه ها می توان به مواردی مثل آب و همچنین کربن ها ی سازنده ی بلوک های حیات دست یافت . دکل کوچک هواشناسی ققنوس نیز می تواند به بررسی جو سیاره بپردازد و میزان آب و غبار موجود در اتمسفر محل فرود را مورد بررسی دهد . و در طی دوره ی 3 ماهه فعالیت مریخ نشین وضعیت جو سیاره در بهار و تابستان مریخی نیز تحلیل خواهد شد .
اولین تصاویر فرستاده شده توسط فونيکس
منبع:نجوم نیوز و پارس اسکای
